Çocuğum ismini söylediğimde neden hiç bakmıyor? sorusu, pek çok ebeveynin çocuklarının gelişim sürecinde fark ettiği ve derin bir endişeyle uzmanlara yönelttiği en kritik sorulardan biridir. Bir bebeğin veya çocuğun kendi ismine tepki vermesi, sadece bir işitme meselesi değil, aynı zamanda sosyal etkileşim, dil gelişimi ve nörogelişimsel süreçlerin sağlıklı işlediğinin en önemli göstergelerinden biridir. Ebeveynler genellikle “Acaba duymuyor mu?” ya da “Beni mi görmezden geliyor?” ikilemi arasında kalırlar. Ancak bu durumun altında yatan nedenler, basit bir odaklanma sorunundan karmaşık gelişimsel tablolara kadar geniş bir yelpazede yer alabilir.
1 Yaşındaki Bebek İsmine Neden Bakmaz? Gelişimsel Basamaklar
Bebek gelişiminde her ayın kendine has kilometre taşları vardır. Genellikle 6. aydan itibaren bebekler sesin yönüne dönmeye başlar ve 9. ay civarında kendi isimlerini diğer kelimelerden ayırt etmeye başlarlar. 12. aya gelindiğinde ise bir bebeğin ismine istikrarlı bir şekilde tepki vermesi beklenir. Eğer 1 yaşındaki bebek ismine neden bakmaz diye sorguluyorsanız, bu durumun birkaç temel nedeni olabilir. Bazı bebekler mizaç olarak daha içe dönük olabilir veya o anki oyuna çok derin odaklanmış olabilirler. Ancak, bu durumun süreklilik arz etmesi, uzman bir bakış açısını zorunlu kılar.
Çocuğum ismini söylediğimde neden hiç bakmıyor? sorusunun yanıtını ararken, çocuğun sadece sese mi bakmadığı yoksa genel bir sosyal uyaran eksikliği mi yaşadığı ayırt edilmelidir. Ortak dikkat, yani bebeğin bir nesneye bakarken dönüp size bakması ve ilgisini paylaşması, isme tepki vermeyle doğrudan ilişkilidir.
2 Yaş Çocuğu İsmine Tepki Vermiyor: Normal mi?
2 yaş, çocukların bağımsızlıklarını ilan ettikleri ve “hayır” demeyi öğrendikleri bir dönemdir. Ancak 2 yaş çocuğu ismine tepki vermiyor normal mi sorusunun cevabı genellikle “hayır”dır. Bu yaşta bir çocuk, ismiyle hitap edildiğinde en azından başını çevirmeli, göz teması kurmalı veya bir jestle yanıt vermelidir. Eğer çocuk sadece işine gelen seslere (televizyonun açılması, sevdiği bir paket sesi gibi) tepki verip ismine bakmıyorsa, bu durum seçici bir dikkatten ziyade sosyal iletişim bozukluğu belirtileri arasında sayılabilir.
Çocuğum ismini söylediğimde neden hiç bakmıyor?
Bu sorunun cevabı, çocuğun genel gelişim tablosuyla birlikte değerlendirilmelidir. Çocuğum ismini söylediğimde neden hiç bakmıyor? dediğinizde, ilk yapılması gereken şey, çocuğun işitme yetisinin tam olduğundan emin olmaktır. Bebeklerde işitme kaybı ve isme bakmama arasındaki fark, genellikle çocuğun diğer seslere verdiği tepkilerle anlaşılır. İşitme kaybı olan bir çocuk kapı ziline veya yüksek bir gürültüye de tepki vermezken; sosyal iletişimde güçlük çeken bir çocuk, mekanik seslere tepki verip insan sesini (özellikle ismini) “filtreleyebilir”.
Bebeklerde İsmine Bakmama ve Otizm İlişkisi
Ebeveynlerin en büyük korkusu genellikle otizmdir. Bebeklerde ismine bakmama ve otizm ilişkisi bilimsel literatürde oldukça güçlüdür. İsmine bakmama, otizm spektrum bozukluğunun (OSB) en erken ve en belirgin işaretlerinden biridir. Ancak her ismine bakmayan çocuk otizmlidir demek doğru değildir. Atipik otizm belirtileri ve sosyal etkileşim sorunları, bazen sadece kısıtlı bir alanda kendini gösterebilir.
Otizmde isme bakmamanın yanı sıra şu belirtiler de eşlik edebilir:
Göz teması kurmama veya çok kısa süreli kurma.
İşaret parmağı ile gösterme becerisinin gelişmemesi.
Akranlarına karşı ilgisizlik.
Dönen nesnelere aşırı ilgi veya tekrarlayıcı hareketler.
Çocuklarda Alıcı Dil Bozukluğu Nedir?
Bazen sorun sosyal değil, dilseldir. Çocuklarda alıcı dil bozukluğu nedir sorusu burada devreye girer. Alıcı dil, çocuğun kendisine söylenenleri anlama yeteneğidir. Eğer bir çocuk kelimelerin anlamlarını, dolayısıyla kendi isminin kendisine ait bir etiket olduğunu henüz kavrayamadıysa, ismine tepki vermeyebilir. Bu durum, konuşma terapisi isme bakmama sorununa yardımcı olur mu sorusunun da cevabıdır; evet, eğer sorun dil gelişimindeyse konuşma terapisi hayati önem taşır.
Uzman Görüşü: Çocuk Psikiyatrisi Randevu Ne Zaman Alınmalı?
Birçok aile “biraz daha bekleyelim, babası da geç konuşmuştu” diyerek zaman kaybeder. Oysa bebeklerde isme tepki vermeme ne zaman riskli sorusunun cevabı, şüphe duyduğunuz andır. Erken müdahale, beynin en plastik (şekillenebilir) olduğu dönemde çocuğun hayatını değiştirebilir.
Eğer çocuğunuz 12-18 aylar arasında ismine istikrarlı yanıt vermiyorsa, çocuk psikiyatrisi randevu ne zaman alınmalı diye düşünmeden bir uzmana başvurmalısınız. Bu noktada, Çocuk ve Ergen Psikiyatristi Prof. Dr. Emel Sarı gibi deneyimli uzmanlar, çocuğun gelişimsel profilini çıkararak sorunun kaynağını belirleyebilirler. Profesyonel bir değerlendirme, çocuğun sadece bir gecikme mi yaşadığı yoksa nörogelişimsel bir destek mi alması gerektiğini netleştirir.
Pedagoga mı Yoksa Çocuk Psikiyatristine mi Gidilmeli?
Ailelerin en çok kafasını karıştıran konulardan biri de doğru uzmana ulaşmaktır. Pedagoga mı yoksa çocuk psikiyatristine mi gidilmeli? sorusunun yanıtı, tanılama yetkisindedir. Psikiyatristler tıp doktorudur ve nörolojik/gelişimsel tanı koyma, gerekli durumlarda tıbbi yönlendirme yapma yetkisine sahiptir. Pedagoglar veya çocuk psikologları ise daha çok davranışsal süreçler ve aile danışmanlığına odaklanır. İlk adım olarak bir çocuk psikiyatristinin değerlendirmesi, yol haritasını doğru çizmek adına kritiktir.
Evde Uygulanabilecek Stratejiler ve Oyunlar
Uzman yardımı alırken evde de süreci desteklemek gerekir. İsmine bakmayan bebekle evde oynanacak oyunlar ve belirli egzersizler, çocuğun farkındalığını artırabilir.
Çocuğun İsmine Tepki Vermesini Geliştirme Yolları
Fiziksel Temas ve Yakınlık: Çocuğun ismini uzaktan bağırmak yerine, yanına çöküp, göz hizasına gelerek ve hafifçe dokunarak ismini söyleyin.
Ödüllendirme: İsmini söylediğinizde size baktığı her anı büyük bir coşkuyla karşılayın, sevdiği bir oyuncağı verin veya ona sarılın.
Görsel Destek: Bebeklerde göz teması ve isme bakma egzersizleri yaparken, sevdiği bir nesneyi kendi göz hizanıza getirin. Nesneye bakarken ismini söyleyin ve göz göze geldiğinizde nesneyi ona verin.
İsmini söylediğimde bakmayan çocuk için ne yapılmalı sorusuna en iyi yanıt, onun dünyasına dahil olmaktır. Onu kendi dünyanıza çekmeye çalışmadan önce, onun ilgilendiği nesneler üzerinden iletişim kurmaya çalışın. Ortak dikkat eksikliği belirtileri sergileyen çocuklar için sırayla oynanan oyunlar (ce-e oyunu, top yuvarlama) oldukça etkilidir.
Makale İçinde Geçmesi Gereken Diğer Önemli Kavramlar
Çocuk gelişiminde erken müdahale hayat kurtarıcıdır. Eğer çocuğunuzda atipik otizm belirtileri gözlemliyorsanız, bu dünyanın sonu değil, yeni bir öğrenme sürecinin başlangıcıdır. Sosyal iletişim bozukluğu belirtileri sadece konuşma ile ilgili değildir; jest, mimik ve bakışların kullanımı da bu bütünün parçasıdır.
Çocuğum ismini söylediğimde neden hiç bakmıyor? sorusunu sormaya devam ediyorsanız, evdeki televizyon, tablet ve telefon kullanımını (ekran maruziyeti) minimuma indirmeniz önerilir. Yoğun ekran maruziyeti, çocuklarda uyaran eksikliği yaratarak isme tepki vermeme ve sosyal çekilme gibi durumlara yol açabilir. Bu tablo bazen otizmle karıştırılabilir ve “yalancı otizm” olarak adlandırılan duruma neden olabilir.
Sonuç ve Değerlendirme
Unutmayın ki her çocuk özeldir ve gelişim hızı farklılık gösterebilir. Ancak “ismini duymazdan gelme” durumu, hafife alınmaması gereken bir gelişimsel sinyaldir. Çocuğum ismini söylediğimde neden hiç bakmıyor? sorusunu sormak, çözüm için atılan ilk ve en değerli adımdır. Doğru tanı, erken eğitim ve gerekirse konuşma terapisi ile pek çok çocuk sosyal becerilerini geliştirerek yaşıtlarını yakalayabilmektedir.
Eğer çocuğunuzun göz teması zayıfsa, işaret parmağını kullanmıyorsa ve ismiyle hitap edildiğinde tepkisiz kalıyorsa, vakit kaybetmeden bir çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanına başvurmak en güvenli yoldur. Çocuğum ismini söylediğimde neden hiç bakmıyor? endişesini bilimsel veriler ve uzman desteğiyle aşabilirsiniz.
